Głębiej Przeniknij Zabytki Diecezji Legnickiej

Switch to desktop Register Login

Kościół pw. św. Marcina w Jaworze

 

Historia

1242 – Pierwsza wzmianka o świątyni.

ok. 1330 – IV ćw. XIV w. – Budowa gotyckiego kościoła.

1446 i 1573 – Budowa części zachodniej.

1523–1650 – Kościół służy gminie ewangelickiej.

XVIII w., 1865–1866, 1883, 1960–1962 – Restauracja kościoła.

Okazała bryła gotyckiego kościoła farnego w Jaworze to świadectwo znaczenia miasta w okresie średniowiecza, gdy było ono jednym z centrów regionu i ostatniego niezależnego od królów czeskich śląskiego księstwa – świdnicko-jaworskiego.

Położony na wyniesieniu na północ od rynku otrzymał od zachodu okazałą fasadę. Obecnie z jedną wieżą – północną – wyniesioną ponad bryłę kościoła, dołem na planie kwadratu, a w zwieńczeniu ośmioboczną z namiotowym daszkiem. Wieża południowa po zawaleniu się w 1533 r. została odbudowana wyłącznie do wysokości szczytu. Elewacje są opięte przez kamienne przypory. Gotycki, ostrołukowy portal fasady powstał w XIV w. Pole nad nadprożem – tympanon – wypełnia geometryczna ażurowa dekoracja – maswerk, otoczona obramieniem z postaciami.

Kolejne dwa interesujące portale zachowały się w elewacji południowej, zwróconej ku centrum miasta. Do kruchty przy nawie bocznej prowadzi manierystyczny portal z I ćwierci XVII w. z płaskorzeźbionymi aniołami po bokach, a do prezbiterium wiedzie gotycki portal z ok. 1400 r., z przedstawionym w tympanonie patronem kościoła – św. Marcinem na koniu, dzielącym się z ubogim swoim płaszczem.

Halowe wnętrze korpusu dzielą czworoboczne filary. Krzyżowo-żebrowe sklepienia wsparte są na wiązkach walcowatych służek. Podobnie w prezbiterium. W ścianach chóru zachowały się wnęki nakryte łukami w tzw. ośli grzbiet z dekoracją w formie pączków liści, tzw. żabkami, oraz pionowymi sterczynami, a na wspornikach sklepienia dostrzec można dekorację figuralną, m.in. Zwiastowanie, Chrystusa jako Sędziego, Proroków i symbole Ewangelistów. Od północy do prezbiterium przylega zakrystia z emporą (galerią) powyżej, otwartą arkadami do chóru i nawy północnej.

W nawie południowej znajduje się gotyckie malowidło ścienne z XIV/XV w. Na uwagę zasługują XIX-wieczne witraże (z ok. 1871 r.) z przedstawieniami świętych oraz scenami Zwiastowania (nawa północna) i Chrystusa Zmartwychwstałego (nawa południowa).

Wyposażenie kościoła jest głównie barokowe z końca XVII i I ćwierci XVIII w. Ołtarz główny z figurami Ewangelistów oraz św. św. Piotra i Pawła zawiera obraz Feliksa Antona Schefflera ukazujący Glorię św. Marcina.

Barokowe ołtarze boczne Wniebowzięcia NMP oraz Świętej Rodziny z obrazami z pracowni śląskiego Rembrandta – Michaela L. Willmanna – z końca XVII w. Jemu samemu przypisuje się górne płótna: „Oczekiwanie na Maryję przez Trójcę Świętą” oraz „Mistyczny pocałunek Maryi”.

Naprzeciw ambony ustawiony jest rokokowy ołtarz ze sceną śmierci św. Jana Nepomucena z lat 30. XVIII w., a w kaplicy mariackiej barokowy ołtarz z gotycką figurą Madonny z Dzieciątkiem z XV w.

Ambona pochodzi z IV ćwierci XVIII w. Kosz i parapet schodów zdobią płaskorzeźbione sceny Przemienienia Pańskiego i Nauczania w świątyni oraz cnoty kardynalne (Sprawiedliwość, Męstwo, Roztropność i Umiarkowanie), zaś na baldachimie umieszczono wyobrażenia cnót boskich (Wiary, Nadziei i Miłości).

Renesansowa chrzcielnica wykonana została ok. 1580 r., nad nią alabastrowa płaskorzeźba ze sceną Chrztu Chrystusa.

W prezbiterium znajdują się renesansowe stalle przekształcone w okresie baroku.

Ponadto na uwagę zasługują gotyckie figury św. Marcina z połowy XIV w. oraz Matka Boska z Dzieciątkiem z XV w. oraz epitafia: gotyckie ze sceną Ukrzyżowania z 1362 r. (kaplica) oraz renesansowe – Balthasara Hartranfta – z płaskorzeźbami: „Zmartwychwstanie” i „Miłosierny Samarytanin”, przypisywanymi warsztatowi Caspara Bergera.

Obok kościoła stoi figura św. Judy Tadeusza – fragment dawnej kolumny maryjnej.


Diecezja Legnicka

Top Desktop version